İşe Başladıktan Sonra Deneme Süresi Nedir?

İşe Başladıktan Sonra Deneme Süresi Nedir?

Yeni bir işe başlayan çalışanların en çok merak ettiği konulardan biri deneme süresidir. "Deneme süresi ne kadar sürer?", "Bu süreçte işten çıkarılabilir miyim?" veya "İstifa edersem ihbar süresi uygulanır mı?" gibi sorular hem çalışanlar hem de işverenler tarafından sıkça araştırılır.

Deneme süresi, işçi ve işverenin birbirini değerlendirmesine imkân tanıyan bir uygulamadır. Ancak bu süreçte de çalışanların birçok yasal hakkı devam eder.

Peki deneme süresi tam olarak nedir ve bu dönemde hangi kurallar geçerlidir? İşte tüm detaylar.

Deneme Süresi Nedir?

Deneme süresi; iş sözleşmesine konulması hâlinde, işçi ve işverenin belirli bir süre boyunca çalışma ilişkisini değerlendirebildiği dönemdir.

Bu süre içerisinde:

• İşveren, çalışanın işe uygunluğunu gözlemleyebilir.

• Çalışan ise iş ortamını, görevlerini ve çalışma koşullarını değerlendirebilir.

Deneme süresi otomatik olarak uygulanmaz. Geçerli olabilmesi için iş sözleşmesinde açıkça belirtilmesi gerekir.

Deneme Süresi Ne Kadardır?

Türkiye'de deneme süresi, 4857 sayılı İş Kanunu'nun 15. maddesi kapsamında düzenlenmiştir.

Kanuna göre:

• Deneme süresi en fazla 2 ay olabilir.

• Toplu iş sözleşmesiyle bu süre en fazla 4 aya kadar uzatılabilir.

İş sözleşmesinde daha uzun bir deneme süresi yazılması, kanunda belirtilen sınırları aşan kısım açısından geçerli kabul edilmez.

Deneme Süresinde Maaş Alınır mı?

Evet.

Deneme süresinde çalışan kişi, diğer çalışanlar gibi yaptığı çalışmanın karşılığında ücret alma hakkına sahiptir.

Bu süreçte çalışanın:

• Maaşı,

• Fazla mesai ücreti (varsa),

• Yemek ücreti veya kartı,

• Yol yardımı,

• Prim (hak kazanılmışsa),

• Diğer sözleşmesel hakları

ödenmelidir.

Deneme süresi ücretsiz çalışma anlamına gelmez.

Deneme Süresinde SGK Yapılır mı?

Evet.

Çalışan, deneme süresinde de Sosyal Güvenlik Kurumuna (SGK) bildirilmelidir.

İşe başlayan kişinin sigorta girişinin, kanunda öngörülen süreler içinde yapılması işverenin yükümlülüğüdür.

Sigortasız deneme çalışması yasal değildir.

Deneme Süresinde İşten Çıkarılabilir mi?

Evet.

Deneme süresi içinde hem işçi hem de işveren, iş sözleşmesini bildirim süresi beklemeden sona erdirebilir.

Bu durumda:

• İhbar süresi uygulanmaz.

• İhbar tazminatı doğmaz.

Ancak çalışanın o güne kadar hak ettiği ücret ve diğer alacaklarının eksiksiz ödenmesi gerekir.

Deneme Süresinde Çalışan İstifa Edebilir mi?

Evet.

Deneme süresi içerisinde çalışan da işten ayrılma hakkına sahiptir.

Bu durumda genellikle:

• İhbar süresi beklenmez.

• İhbar tazminatı ödeme yükümlülüğü doğmaz.

Ancak iş sözleşmesindeki özel hükümler ve somut olayın koşulları dikkate alınmalıdır.

Deneme Süresinde Kıdem Tazminatı Alınır mı?

Deneme süresinde işten ayrılan çalışanlar, yalnızca bu nedenle kıdem tazminatına hak kazanmaz.

Çünkü kıdem tazminatı için, kanundaki diğer şartların yanında gerekli kıdem süresinin sağlanması gerekir.

Deneme Süresinde Yıllık İzin Kullanılır mı?

Yıllık ücretli izin hakkı, deneme süresinden bağımsız olarak değerlendirilir.

Kanuna göre yıllık ücretli izne hak kazanabilmek için aynı işveren nezdinde en az 1 yıl çalışmış olmak gerekir.

Bu nedenle deneme süresinde çalışanlar genellikle yıllık izin hakkı kazanmış olmaz.

Ancak işveren isterse ücretli veya ücretsiz izin verebilir.

Deneme Süresinde Fazla Mesai Yapılır mı?

Evet.

Deneme süresinde çalışanlar da gerektiğinde fazla mesai yapabilir.

Fazla çalışma yapılması hâlinde, kanun ve iş sözleşmesi kapsamında hak edilen fazla mesai ücretinin ödenmesi gerekir.

Deneme süresi fazla mesai ücretini ortadan kaldırmaz.

Deneme Süresi Her İş Yerinde Var mı?

Hayır.

Her iş sözleşmesinde deneme süresi bulunmak zorunda değildir.

Eğer iş sözleşmesinde deneme kaydı yer almıyorsa, çalışan ilk günden itibaren normal iş sözleşmesi hükümlerine tabi olur.

Bu nedenle işe başlamadan önce sözleşmenin dikkatlice okunması önemlidir.

Deneme Süresinde Çalışanın Hakları Nelerdir?

Deneme süresinde çalışanlar birçok temel işçilik hakkına sahiptir.

Bunlardan bazıları şunlardır:

• Maaş alma hakkı

• SGK kapsamında çalışma hakkı

• Fazla mesai ücretini alma hakkı

• Hafta tatili hakkı

• Ulusal bayram ve genel tatil hakları (çalışma durumuna göre)

• İş sağlığı ve güvenliği önlemlerinden yararlanma hakkı

• Ayrımcılığa uğramama hakkı

Deneme süresi, çalışanın temel haklarının askıya alındığı bir dönem değildir.

Deneme Süresinde İşveren Nelere Dikkat Etmelidir?

İşverenlerin deneme sürecinde şu noktalara dikkat etmesi gerekir:

• İş sözleşmesine deneme süresi hükmünü açıkça yazmak,

• SGK bildirimlerini zamanında yapmak,

• Ücretleri eksiksiz ödemek,

• İş sağlığı ve güvenliği kurallarını uygulamak,

• Çalışanı diğer çalışanlardan farklı ve hukuka aykırı şekilde değerlendirmemek.

Şeffaf bir işe alım süreci hem çalışan hem de işveren açısından güven oluşturur.

Deneme Süresinde Çalışanlar İçin Öneriler

Yeni işe başlayan çalışanlar deneme sürecini verimli geçirmek için şu noktalara dikkat edebilir:

• İşe zamanında gelin.

• Görev tanımınızı öğrenin.

• Soru sormaktan çekinmeyin.

• Takım arkadaşlarınızla iletişim kurun.

• Geri bildirimleri dikkate alın.

• İş güvenliği kurallarına uyun.

• Öğrenmeye istekli olduğunuzu gösterin.

Deneme süreci, yalnızca işverenin değil çalışanın da iş yerini değerlendirdiği bir dönemdir.

Deneme Süresi Hakkında Doğru Bilinen Yanlışlar

"Deneme süresinde maaş ödenmez."

Yanlış. Çalışan, yaptığı çalışmanın karşılığını almak zorundadır.

"Deneme süresinde sigorta yapılmaz."

Yanlış. SGK bildiriminin yasal süreler içinde yapılması gerekir.

"Deneme süresi her iş yerinde zorunludur."

Yanlış. Deneme süresi ancak iş sözleşmesinde kararlaştırılmışsa uygulanır.

"Deneme süresi bitince yeniden sözleşme yapılması gerekir."

Yanlış. İş sözleşmesi devam ediyorsa ayrıca yeni bir sözleşme yapılmasına gerek olmayabilir.

Sonuç

Deneme süresi, işçi ve işverenin çalışma ilişkisini değerlendirebilmesi için tanınan bir dönemdir. Ancak bu süreçte çalışanın maaş, SGK ve diğer temel işçilik hakları devam eder. Deneme süresi en fazla 2 ay, toplu iş sözleşmesiyle ise 4 aya kadar olabilir.

Yeni bir işe başlamadan önce iş sözleşmenizi dikkatlice incelemeniz ve deneme süresiyle ilgili hükümleri öğrenmeniz önemlidir.

Personel.com üzerinden farklı sektörlerdeki güncel iş ilanlarını inceleyebilir, size uygun pozisyonlara başvurarak yeni kariyer fırsatlarını değerlendirebilirsiniz.